Uitnemen van de middeleeuwse Spuipoort op het Binnenhof

Op de Hofplaats in Den Haag werkt Van Milt Restaurateurs in samenwerking met Nico de Bont en bouwhistoricus Hein Hundertmark aan een bijzonder onderdeel van de renovatie van het Binnenhof: het zorgvuldig uitnemen van de funderingsresten van de laatmiddeleeuwse Spuipoort. Deze resten, die eeuwenlang onder de grond verborgen lagen, maken straks onderdeel uit van de nieuwe publieksentree van de Tweede Kamer.

De Spuipoort was in de middeleeuwen een belangrijke toegang tot het Binnenhof. Via deze poort bereikten bezoekers, kooplieden en gezanten het bestuurlijke centrum van Holland. Archeologisch onderzoek laat zien dat de poort in de 14e eeuw werd gebouwd en in 1404 volledig werd vernieuwd. Later volgden versterkingen, onder meer rond 1485.

De funderingsresten die nu worden uitgenomen tonen deze lange geschiedenis in verschillende bouwfasen. Het metselwerk bestaat uit circa 38 m² historische constructie, opgebouwd uit zo’n 40 lagen met in totaal ongeveer 11.000 kloostermoppen. Deze grote middeleeuwse bakstenen zijn kenmerkend voor deze periode.

Steen voor steen

Het uitnemen van deze funderingen is een nauwkeurig en arbeidsintensief proces. Het metselwerk vertelt een gelaagd verhaal van eeuwen bouwen, aanpassen en versterken. Voorafgaand aan de werkzaamheden hebben we de resten uitgebreid vastgelegd in tekeningen en 3D-scans. Deze documentatie vormt de basis voor het latere terugplaatsen van de poortresten in de nieuwe publieksentree. Zo kan de constructie straks op vrijwel dezelfde manier worden opgebouwd als eeuwen geleden.

Het uitnemen van de fundering gebeurt grotendeels met de hand. We verwijderen de buitenste schil van het metselwerk steen voor steen, terwijl de kern in grotere delen wordt gedemonteerd. Elke steen wordt genummerd, voorzien van een markering en vastgelegd met exacte coördinaten. Daarna worden de stenen zorgvuldig opgeslagen in genummerde kratten. Deze werkwijze maakt het mogelijk om het historische metselwerk later nauwkeurig te reconstrueren.

Beschermen van kwetsbaar erfgoed

De conditie van de stenen varieert sterk. Sommige kloostermoppen zijn verrassend goed bewaard gebleven, terwijl andere door eeuwenlange belasting en vocht zijn verzwakt. Waar mogelijk proberen we de oorspronkelijke mortel te behouden, zodat het historische karakter van het metselwerk intact blijft. Omdat het metselwerk eeuwenlang onder de grond heeft gelegen, is het gevoelig voor temperatuur- en vochtwisselingen. Tijdens de werkzaamheden worden de resten daarom beschermd met een tijdelijke overkapping. Zo blijft het historische materiaal stabiel tijdens het uitnemen en transport.

Verhaal zichtbaar maken

Wanneer de nieuwe publieksentree van de Tweede Kamer gereed is, worden de funderingsresten van de Spuipoort opnieuw opgebouwd in het ondergrondse deel van het gebouw. Daarmee blijft niet alleen een bijzonder bouwwerk behouden, maar wordt ook een belangrijk hoofdstuk uit de geschiedenis van het Binnenhof en Den Haag zichtbaar voor toekomstige bezoekers.

Voor Van Milt is dit project een voorbeeld van waar restauratie om draait: historisch vakmanschap combineren met modern onderzoek en documentatie, zodat erfgoed niet alleen behouden blijft, maar ook weer beleefd kan worden.